Virus Nipah (NiV) là một tác nhân truyền nhiễm nguy hiểm có thể gây viêm não cấp và suy hô hấp tiến triển nhanh, với tỷ lệ tử vong từ 40–75%. Dù hệ số lây nhiễm thấp hơn nhiều so với Covid-19, song do chưa có thuốc điều trị đặc hiệu hay vaccine, Nipah vẫn được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào nhóm bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm.
1. Virus Nipah gây bệnh gì?
Theo ThS.BS Phan Lê Minh Tiến (Bệnh viện Nhi đồng 2), virus Nipah thường khởi phát với các triệu chứng không đặc hiệu như:
- Sốt
- Đau đầu
- Buồn nôn, nôn ói
Chỉ sau thời gian ngắn, bệnh có thể diễn tiến nặng nhanh chóng, xuất hiện:
- Rối loạn tri giác
- Co giật
- Hôn mê
- Suy hô hấp cấp
Bệnh nhân nhiễm virus Nipah có nguy cơ tử vong cao hoặc để lại di chứng thần kinh nặng nề, đặc biệt khi không được phát hiện và điều trị kịp thời.
2. Virus Nipah lây truyền như thế nào?
So với Covid-19, virus Nipah có khả năng lây nhiễm thấp hơn, với hệ số lây truyền ước tính khoảng 0,33% theo WHO. Nguyên nhân là virus không lây qua không khí.
Các con đường lây nhiễm chính bao gồm:
- Tiếp xúc với dơi ăn quả (nguồn chứa virus tự nhiên)
- Lây từ động vật trung gian (đặc biệt là lợn)
- Lây từ người sang người qua tiếp xúc gần với dịch tiết, dịch bài tiết của người bệnh
3. Vì sao virus Nipah được xếp vào nhóm bệnh đặc biệt nguy hiểm?
Dù không lây lan nhanh, virus Nipah vẫn là mối đe dọa lớn vì:
- Gây viêm não cấp tính
- Diễn tiến suy hô hấp nhanh
- Tỷ lệ tử vong cao (40–75%)
- Chưa có thuốc điều trị đặc hiệu
- Chưa có vaccine phòng bệnh
Tại Việt Nam, Bộ Y tế đã xếp Nipah vào nhóm A – bệnh truyền nhiễm cực kỳ nguy hiểm, cần giám sát nghiêm ngặt.
4. Tình hình dịch virus Nipah trên thế giới
Từ cuối năm 2025 đến ngày 26/1, bang Tây Bengal (Ấn Độ) ghi nhận:
- 5 trường hợp nghi nhiễm virus Nipah
- 2 ca đã được xác nhận dương tính
- Cả hai đều là nhân viên y tế
Giới chức y tế Ấn Độ khẳng định đây chỉ là ổ dịch nhỏ, chưa có bằng chứng lây lan diện rộng.
5. Thời gian ủ bệnh và nhóm nguy cơ cần lưu ý
Thời gian ủ bệnh của virus Nipah thường từ 4–14 ngày.
Các cơ sở y tế được khuyến cáo đặc biệt cảnh giác với:
- Bệnh nhân viêm não
- Viêm não – màng não chưa rõ nguyên nhân
Việc khai thác yếu tố dịch tễ là then chốt, bao gồm:
- Lịch sử đi lại đến vùng dịch
- Tiếp xúc với người bệnh
- Nghề nghiệp và tiền sử phơi nhiễm với động vật
6. Khuyến cáo phòng ngừa virus Nipah từ Bộ Y tế
Để phòng bệnh, Bộ Y tế khuyến cáo người dân:
- Ăn chín, uống sôi
- Rửa tay bằng xà phòng sau khi tiếp xúc với động vật
- Không ăn trái cây có dấu hiệu bị dơi hoặc chim cắn
- Tránh uống nhựa cây thốt nốt, nhựa dừa sống hoặc chưa qua xử lý
Người trở về từ vùng có dịch cần tự theo dõi sức khỏe trong 14 ngày. Nếu xuất hiện các triệu chứng như:
- Đau đầu
- Đau cơ
- Chóng mặt
- Lú lẫn
➡️ Cần liên hệ ngay cơ sở y tế và hạn chế tiếp xúc với người xung quanh.
7. Lưu ý đặc biệt với trẻ em
Phụ huynh cần theo dõi sát sức khỏe trẻ. Nếu trẻ:
- Sốt cao
- Lừ đừ
- Co giật
- Nôn ói nhiều
➡️ Cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay lập tức để được thăm khám kịp thời.
8. Virus Nipah từng xuất hiện như thế nào?
Virus Nipah được phát hiện lần đầu năm 1999 tại Malaysia và Singapore, khiến:
- Hơn 100 người tử vong
- Khoảng 1 triệu con lợn bị tiêu hủy
Từ đó đến nay, Nipah vẫn là mối lo ngại định kỳ tại Nam Á, đặc biệt ở Bangladesh và Ấn Độ.
👉 Tính đến thời điểm hiện tại, Việt Nam chưa ghi nhận ca nhiễm virus Nipah nào.
Bộ Y tế đã yêu cầu tăng cường giám sát tại cửa khẩu và trong cộng đồng để phòng ngừa nguy cơ xâm nhập.
9. Chủ động phòng bệnh từ những thói quen nhỏ hằng ngày
Trước nguy cơ xuất hiện các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, duy trì thói quen phòng ngừa cá nhân đóng vai trò rất quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.
Trong đó, đeo khẩu trang đúng cách nơi công cộng, nơi đông người hoặc khi tiếp xúc môi trường có nguy cơ giúp hạn chế hít phải bụi mịn, vi khuẩn và giọt bắn chứa mầm bệnh.
Bên cạnh đó, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn – đặc biệt sau khi đi ngoài về, trước khi ăn, sau khi tiếp xúc với bề mặt công cộng – là biện pháp đơn giản nhưng có hiệu quả cao trong việc cắt đứt đường lây truyền của nhiều tác nhân gây bệnh.
Ngoài ra, người dân cần:
- Tránh chạm tay lên mắt, mũi, miệng khi tay chưa sạch
- Giữ gìn vệ sinh môi trường sống, nhà cửa thông thoáng
- Chủ động theo dõi sức khỏe và đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường
👉 Khẩu trang Perfetta với cấu trúc nhiều lớp lọc chất lượng cao, giúp lọc hơn 99,9% bụi mịn, vi khuẩn và giọt bắn, đồng thời vẫn dễ thở, thoải mái khi sử dụng lâu.
Kết hợp đeo khẩu trang đúng cách – rửa tay thường xuyên – giữ vệ sinh cá nhân chính là những hành động thiết thực để giảm nguy cơ lây nhiễm và chung tay bảo vệ sức khỏe cộng đồng mỗi ngày.
